Ca Sĩ LỆ THU – Giọng Hát Lưu Giữ Những Kỷ Niệm

 
Có những giọng hát gắn liền với tên tuổi và danh hiệu của người ca sĩ. Thái Thanh là giọng hát “Vượt Thời Gian”, Khánh Ly là “Nữ Hoàng chân đất” trên thảm cỏ của đại học Văn Khoa Sài Gòn đường Gia Long và Nguyễn Trung Trực, Thanh Thúy là “Tiếng Hát Liêu Trai”, vậy Lệ Thu là gì ? Câu hỏi này của tôi đặt trực tiếp với Bùi Bảo Trúc, MC hay người dẫn chương trình cho Đêm Lệ Thu ngày 8 tháng 6 ở Hội Quán Lạc Cầm. Anh thẳng thắn trả lời thật nhanh với một câu hỏi quật ngược rằng: “Tại sao Lệ Thu không là Giọng Hát Lưu Giữ Những Kỷ Niệm?”. Tôi đồng ý với anh hoàn toàn. Hai chữ “kỷ niệm” như điện giật vào tim và đang mở ra một cánh cửa quá khứ trong tâm hồn âm nhạc của tôi. Vì vậy hôm nay tôi muốn giới thiệu sơ qua về giọng hát đầy ắp những kỷ niệm của ca sĩ Lệ Thu qua ý tưởng trao đổi với MC Bùi Bảo Trúc.

Trước hết, sơ lược về MC Bùi Bảo Trúc. Anh chào đời năm 1944, sống những năm thơ ấu ở Hà Nội, lớn lên ở Sài Gòn, đi học Đại Học ở New Zealand năm 1962. Năm 1967, anh về nước đi dạy học, làm việc cho văn phòng chính phủ Tổng Thống trong tư cách Phát Ngôn Viên Chính Phủ và sang Anh quốc làm việc cho Sứ Quán Việt Nam ở Luân Đôn. Sau năm 1975, anh sống tại Canada hai năm, rồi sang Mỹ làm việc cho đài Tiếng Nói Hoa Kỳ ở thủ đô Washington trong hơn 20 năm. Anh về hưu năm 2001, qua California tiếp tục làm báo và làm việc với Đài Truyền Hình LA-18 ở Los Angeles, Đài Little Saigon Radio, Hồn Việt TV, tuần báo VietTide và một số báo Việt ngữ với các bài viết Thư Gửi Bạn Ta từ năm 1985 tới nay…

Đối với tôi, nhìn qua tài năng và nghề nghiệp của một người có “máu chữ nghĩa” thì anh Bùi Bảo Trúc xuất thần trong nhiều “mặt” như: Ký mục Gia / Nhà Báo / MC / Giáo Sư / News Writer / Nhà Bình Luận / Nhà Phê Bình… được khán thính giả trên TV và Radio yêu thích qua nhiều shows mà anh đảm trách. Cũng như câu nói của Kiều trước khi cầm cây đàn mà Kim Trọng đã treo sẵn ở hiên sau lên để đàn, anh cho biết nhận lời làm MC cho Lệ Thu là vì “tiện kỹ xá chi”. Nhưng chính ra là vì anh thích tiếng hát này nên đây là lần thứ hai anh lên sân khấu với Lệ Thu. Anh nghĩ rằng Sân khấu Lạc Cầm rất thích hợp với một chương trình nhạc của Lệ Thu. Không khí ấy có cái thân tình và một sự gần gũi giữa người hát và người nghe với không gian vừa phải. Giọng hát Lệ Thu thích hợp với một không gian như thế để khán giả trải lòng mênh mông theo âm điệu của Thuyền Viễn Xứ, Hương Xưa, Dạ Khúc, Xin Còn Gọi Tên Nhau… Ngoài ra, anh nhận lời giới thiệu Lệ Thu là vì đây là những giây phút “nói thật” với lòng mình về một giọng hát gắn bó với anh từ hơn nữa thế kỷ.

Quên hết những “mặt” nghề nghiệp của anh kể trên, tôi ngồi xuống và nhẹ nhàng hớp một tí café buổi sáng với MC Bùi Bảo Trúc, rồi bước vào một không gian đối thoại nghệ thuật với anh về hình ảnh và giọng hát Lệ Thu. Anh cho tôi biết Lệ Thu ra đời tại Hải Phòng, lên Hà Nội ở trước khi di cư vào Sài Gòn. Lệ Thu học piano và tự học hát lúc còn rất bé. Ở Sài Gòn, Lệ Thu đi hát từ năm 1961 ở nhiều phòng trà nổi tiếng như Arc-en-Ciel, Văn Cảnh, Ritz, Đêm Mầu Hồng… Lệ Thu đã đem tiếng hát của mình đi khắp Việt Nam trước cũng như sau 1975. Lệ Thu cũng đã được mời đến hát ở khắp bốn châu lục – ở những nơi có Cộng Đồng người Việt, ngoại trừ Phi Châu.

Anh Bùi Bảo Trúc đồng ý với tôi về sự điêu luyện và truyền cảm mỗi khi Lệ Thu hát nhạc tiền chiến và nhạc hiện đại. Dòng nhạc Trịnh Công Sơn đã được Lệ Thu hát sớm nhất. Tuy nhiên, Lệ Thu cũng đã đến và rất thành công với Đoàn Chuẩn – người viết những ca khúc nhuốm mầu quan san, mùa chia ly, mùa của áo xanh, của lá thu, của những lá thư cũ úa vàng với thời gian… Sau đó, với những ca khúc mới hơn mà Lệ Thu tìm được, hay nói như nhạc sĩ Vũ Thành là “những ca khúc tìm thấy Lệ Thu”….

MC Bùi BảoTrúc có một cái nhìn rất sâu, rất khác lạ và độc đáo khi thưởng thức và đánh giá một ca sĩ trình diễn (từ cách diễn tả đến giọng hát)… Tôi nhớ khoảng 7 năm trước, tôi đã dự buổi nhạc thính phòng của ca sĩ Thu Phương có MC Bùi Bảo Trúc, tôi bị shocked với lối nhận xét “cường điệu” của anh về giọng hát ca sĩ Thu Phương, nhưng sau đó tôi hiểu không phải cường điệu mà là ý tưởng đột phá, mạnh mẽ. “Dòng máu chữ nghĩa” và ngôn từ của MC Bùi Bảo Trúc rất thẳng và rất thật với cảm xúc của anh, đôi khi rất nồng nàn, mềm dịu nhưng cũng đôi khi lạnh lùng, nóng bỏng và “táo bạo”.

Với Lệ Thu hôm nay, anh nghĩ rằng Lệ Thu không ở lại với một loại ca khúc nào, mà ở với rất nhiều loại nhạc. Anh nói như Hemingway, một nhà văn Mỹ rằng giọng hát Lệ Thu “có sự lang chạ (promiscuous) ở trong” vì giọng hát đó thành công với nhiều loại nhạc. Có những giọng hát chỉ thích hợp với một loại nhạc hay trong một giai đoạn nào đó trong đời sống của chúng ta, nhưng cũng có những giọng hát vững vàng, điêu luyện và đầy quyến rũ với hơn một loại nhạc, đó là giọng hát Lệ Thu. Anh cho rằng giọng hát Lệ Thu cũng có những cái “faux” của cô….và đồng ý với tôi là ca sĩ nào mà chẳng có một hoặc hai cái “faux” đó… Ngay cả Barbara Streisand hay Celine Dion cũng phải thú nhận là họ có những bài hát “faux” nhưng người nghe có khi chấp nhận được những cái “faux” của người ca sĩ.

Để giới thiệu Lệ Thu trong Đêm Lệ Thu, anh nghĩ giọng hát của Lệ Thu và những ca khúc mà cô thể hiện cũng là quá đủ, quá tuyệt vời nói lên những năm tháng tuyệt vời trong đời sống của chúng ta, để nhớ lại đã có lúc đời sống của chúng ta đẹp như thế… như cái belle époque của chúng ta. Lệ Thu với tiếng hát từ hơn nửa thế kỷ nay sẽ tái hồi kỷ niệm với những năm tháng không bao giờ rời xa chúng ta.

Ngoài sự trân trọng đối với giọng hát Lệ Thu, MC Bùi Bảo Trúc thú nhận anh rất “chung thủy” với giọng hát này vì nó đã ở với thế hệ của anh từ thập niên 60. Thời ấy, lúc nào cũng có giọng của Lệ Thu. Những năm mới lớn, những buổi tối ngồi trên căn gác của một người bạn nghe giọng hát đó từ những cuộn băng lớn, rồi những năm tháng sống xa Sài Gòn khi còn đi học, những đĩa hát 45 vòng, và thời gian trở lại Sài Gòn, những ngày ở Âu Châu với những cuộn cassette mang đi theo đến nhiệm sở, rồi sau năm 1975 là những CD của tiếng hát ấy. Giọng Lệ Thu chở theo những linh hồn của Trịnh Công Sơn, Đoàn Chuẩn, Lâm Tuyền, Dương Thiệu Tước, Vũ Thành An… Mỗi bài hát đều làm sống lại một giai đoạn, một thời gian và không gian mà chúng ta đã đi qua và trải nghiệm.

Nói về kỷ niệm, tôi đã có ấn tượng và rung động với giọng hát Lệ Thu khi nghe bài Ngậm Ngùi lần đầu tiên thời trung học. Đến khi đi vượt biên 1979, tôi đã bật khóc khi tình cờ nghe giọng hát Lệ Thu văng vẳng nức nở và như trôi lênh đênh trong bài Thuyền Viễn Xứ… Người Mỹ nói người ca sĩ thành công là sau khi hát thì tự nhiên để lại chữ ký nơi ca khúc đó (signature song) và những giọng ca khác liền bị so sánh với giọng hát ấy,

MC Bùi Bảo Trúc nghĩ rằng với Lệ Thu thì số bài hát mà nhiều người thích nghe bằng giọng của Lệ Thu là một con số khá lớn… nhưng nếu phải kể ra ở đây thì phải anh cũng đồng ý với tôi là Lệ Thu vẫn đứng hàng đầu khi nói đến những bài Ngậm Ngùi, Biển Nhớ, Hạ Trắng, Hoài Cảm, Hương Xưa, Thuyền Viễn Xứ, Lá Thư, Thu Quyến Rũ và… nhất là Tình Khúc Thứ Nhất. Một số những ca khúc này qua giọng của Lệ Thu đã khiến cho người nghe có cảm tưởng là được viết riêng cho cô. Anh cho biết thêm về Bài Hương Xưa trong bản in ở Sài Gòn, Cung Tiến đã viết lời tặng Lệ Thu ở ngay đầu bài. Đây là một chi tiết đặc biệt vì Cung Tiến là một người hết sức khó tính với những người hát nhạc của ông.

MC Bùi Bảo Trúc cũng đồng ý với quan điểm của tôi về ca sĩ rất sợ thời gian. Nhưng đối với ca sĩ Lệ Thu, dường như khi thời gian ghi dấu vài nếp nhăn trên khuôn mặt, thì đó cũng là lúc giọng hát được chín mùi nhất, khi ấy những nếp nhăn trở nên duyên dáng và cần thiết.

Lệ Thu với một tên tuổi dày hơn nữa thế kỷ thì dù thời gian có xoáy theo bước chân tuổi tác nhưng những vết mòn này chỉ thăng hoa cho tuổi nghề và giọng hát thêm chất liệu hiện thực. Giống như Shirley McLain, Lệ Thu vẫn tự tin mà không hề hoảng sợ những đổi thay hay vết tích thời gian để lại. Giọng Lệ Thu vẫn giữ được tinh chất của những ngày đầu từ cuộc hành trình âm nhạc của cô. Và bây giờ, chính cái sự chín mùi đó lại khiến cho giọng hát đó hát hay hơn những ca khúc mà tuổi trẻ hát không thích hợp. Thí dụ bài Bên Cầu Biên Giới, Hương Xưa, Tình Khúc Thứ Nhất chẳng hạn.

Khi nói về “Đêm Lệ Thu” ở Lạc Cầm vào tối thứ Bẩy 8 tháng 6 này, MC Bùi Bảo Trúc cho biết Lệ Thu sẽ chỉ hát những bài được thính giả yêu thích nhất mà thôi… không bị gò bó vào chủ đề nào cả, chỉ là một chương trình với những ca khúc chọn lọc bằng tiếng hát của Lệ Thu. Và tôi cũng nhắm mắt tưởng tượng đến ngày này, trong không gian âm nhạc thính phòng, những “ngăn kỷ niệm” trong tim sẽ được hé mở cho ta nhìn lại một thời yêu thương với Giọng Hát Lưu Giữ Những Kỷ Niệm!

http://tuanbaosongonline.com/D_1-2_2-195_4-649/ca-si-le-thu-giong-hat-luu-giu-nhung-ky-niem.html

Advertisements