Bài viết trên facebook của Hữu Khoa, kiến trúc sư của Đêm Trắng Studio. Mình xin đăng lại trên blog vì mình rất tâm đắc với những gì Hữu Khoa viết, không chỉ với thương xá Tax, mà với những thay đổi diễn ra hiện nay ở thành phố Hồ Chí Minh.

>>>>

Hình ảnh một gian hàng ngày xưa trong Tax

Mấy ngày nay trên các trang tin mạng, mọi người xôn xao vụ thương xá Tax 134 năm tuổi sắp bị đập bỏ và được thay thế bởi một công trình phức hợp 40 tầng hiện đại, hoành tráng bao gồm trung tâm thương mại, văn phòng cho thuê. Tuy nhiên, đa số các bài viết đều lái sang chuyện ghi lại cảm xúc tiếc thương của những người từng có kỉ niệm với khu vực này. Nhiều người hiểu rằng, khi nói về cảm xúc, quan điểm thì không ai giống ai. Rất tiếc, khi các trang này sử dụng cảm xúc riêng thì đã gặp phải vô số ý kiến trái chiều. Điều này đơn giản thôi, với một thế hệ bị dồn nén quá lâu bởi sự lạc hậu, trì trệ, luôn thèm muốn được cuộc sống hiện đại hào nhoáng của thế giới bên ngoài thì họ sẵn sàng đạp đổ những cảm xúc đó mà ủng hộ việc đập phá Sài Gòn, bất chập những hậu quả có thể thấy trước, rồi gắn cái mác hoài cổ, đạo đức giả cho những người có ý kiến đối lập.

Mình với tư cách là một kiến trúc sư, được đào tạo từ một ngôi trường với chức năng giúp cho đô thị này trở nên đẹp đẽ, đáp ứng được cuộc sống hiện đại, giữ được giá trị văn hóa truyền thống thấy rằng những người có quyền đáng lẽ phải lên tiếng ngăn cản chuyện này, phải đem những gì mình được học ra để bảo vệ. Vì không ai lên tiếng nên mình đành phải lên tiếng, tuy nhỏ, tuy yếu nhưng mong rằng sẽ là tiền đề để nhiều người bắt đầu thay đổi quan điểm, có cái nhìn đa chiều về một vấn đề nhức nhói của đô thị cổ Sài Gòn.

Mình xin nêu ra hai vấn đề:

1. Tại sao lại phải giữ lại thương xá Tax thay vì đập bỏ xây mới ?

– Đối với một thành phố, điểm đặc biệt giúp du khách và người dân nhớ đến nhiều nhất chính là cảnh quan đô thị.Bạn đến Pari sẽ nhớ quảng trường Khải Hoàn Môn nơi giao nhau của những con phố cổ kính. Chỉ cần 1 ô phố xung quanh Khải Hoàn Môn đập đi xây cao ốc nó sẽ hoàn toàn lấn át sự bề thế, uy nghi, hùng dũng của công trình này.Hay nếu Pari chỉ còn lại mỗi tháp Eiffel bao quanh là các tòa nhà trọc chời, thì còn ai nhớ đến và biết về Pari hoa lệ nữa. Tất nhiên, các nước tiên tiến họ đều hiểu rõ điều đó nên Pari để đáp ứng được nhu cầu XH cũng tạo ra một khu La Defense, nơi tập trung các cao ốc chọc trời hiện đại nhất, giữ lại không khí cổ kính cho khu trung tâm.

– Nhiều người quan niệm Sài Gòn cũng chỉ cần giữ lại những công trình nổi tiếng như Nhà hát thành phố, UBND, chợ Bến Thành là đủ để nhắc đến Sài Gòn. Nhưng làm sao mà đủ khi tất cả những bối cảnh xung quanh nó đã bị thay thế hoàn toàn, làm sao biết được nó đã từng sống thế nào, thở thế nào trong chính đô thị đã sinh ra cùng nó. Lúc đó những công trình này sẽ trở nên trơ trọi trong chính thành phố của chúng.

– Nếu bạn nào có quan tâm sẽ biết rằng khu trung tâm đô thị mới Thủ Thiêm với diện tích 657 ha, đã được nghiên cứu quy hoạch và xúc tiến đầu tư từ một tầm nhìn chiến lược tiến trình phát triển thành phố trong thế kỷ XXI. Thủ Thiêm sẽ là trung tâm mới của TP HCM. Để có thể đảm bảo được tầm nhìn chiến lược phát triển trên thì cần san bằng Quận 1 Sài Gòn thì mới đủ diện tích thực hiện.Vì vậy, có đập hết trục đường Lê Lợi, Nguyễn Huệ để xây cao ốc cũng không đủ để đáp ứng mục tiêu phát triển của TP HCM. Mà có xây cao ốc lại không đủ cơ sở hạ tầng để phục vụ cho lượng người từ cao ốc đổ ra. Chưa nói đến chuyện ngày nay cao ốc xây trong trung tâm Sài Gòn mọc như nấm, nhưng bao nhiêu trong số đó được thuê quá nửa tổng diện tích. Chung qui vẫn là nên phát triển Thủ Thiêm và để Sài Gòn trở thành một trung tâm cổ phục vụ cho du lịch, dịch vụ sẽ hợp hơn.

– Lại nói về công trình 40 tầng sẽ được xây, được kì vọng là điểm nhấn mới cho khu vực. Vâng, nhấn xong rồi sẽ nhấn chìm luôn hai công trình quan trọng mà ai cũng biết là UBND và Nhà hát. Lúc đó bao nhiêu ý đồ thiết kế đô thị cổ Sài Gòn sẽ hoàn toàn bị phá sản. Rồi sẽ đến lúc người ta lên tiếng vì sự không còn phù hợp với cảnh quan hiện đại xung quanh, vì phải xóa bỏ tàn tích của chế độ Pháp thuộc nên không cần giữ những công trình này nữa giống như chung cư 213 Đồng Khởi. thì biết ăn nói sao với con cháu.

– Trong nội thất thương xá Tax qua nhiều lần trùng tu vẫn còn giữ lại được những chi tiết cổ điển có độ tuổi bằng với công trình (134 năm). Nếu chỉ cải tạo mặt tiền và giữ lại những chi tiết này thì vẫn còn chấp nhận được. Nhưng nếu xóa trắng thì sẽ trở thành một tội ác cỡ như việc ISIS phá hủy nhiều nhà thờ và lăng mộ hồi giáo ở Mosul hoặc việc Taliban phá hủy những tượng  Phật khổng lồ ở Bamiyan, xóa đi một phần lịch sử, văn hóa của nhân loại. Điều mà cả thế giới đang lên án. 

  – Hãy nhìn Vincom A, nói là bảo tồn khu vực, tôn trọng công trình cổ nhưng nếu bạn chịu đứng nhìn kĩ so sánh thì sẽ thấy Vincom A chỉ là một sự sao chép thô thiển, tỉ lệ đồ sộ nếu so với Nhà hát, UBND và khách sạn Continential. Trông cứ như con sư tử đá Trung Quốc mang sang trấn ngay giữa 2 công trình quan trọng. (giờ người ta đã chịu bỏ sư tử đá Trung Quốc, chắc sẽ có hi vọng dẹp cái mặt đứng của Vincom A).

Vì vậy, nếu không thể làm tốt hơn thì nên giữ lại và cải tạo.

2. Không đập đi xây mới thì phải làm gì với đống hỗn tạp hiện nay?  

Mình hoàn toàn đồng ý là mặt đứng hiện nay của thương xá Tax xấu quá xấu, do những người cải tạo nhìn vào công trình cũ, thấy rằng không đủ đẹp, trơn lụi, thêm thắt vào, nên bà con ai nhìn vào cũng chê.

Mình cũng đồng ý luôn cái chuyện một khu đất hái ra vàng như Tax mà để một công trình xấu xí, không gian bên trong chẳng thu hút gì thì thật phí. Đây không phải là bài toán hóc búa gì cả, chuyện một công trình cổ không còn phù hợp với nhu cầu của xã hội hiện tại và cần thay đổi nhưng vẫn phù hợp với cảnh quan xung quanh, chỉ cần cải tạo không gian bên trong là xong. Còn tại sao không xây cao ốc phức hợp 40 tầng thì đọc lại phần trên.

Bạn chỉ cần lên mạng, gõ chữ “REUSE ARCHITECTURE” sẽ ra khối công trình vẫn giữ được vỏ ngoài phù hợp với toàn khu vực nhưng bên trong thì đổi mới hoàn toàn, thay đổi chức năng để có thể hái ra tiền.

Ví dụ 

Bưu điện cũ Washington D.C.’s Old Post Office được Donald Trump cải tạo lại thành một khách sạn sang trọng.

Hay nhà thờ Dominican ở Hà Lan, xây dựng năm 1294 đến nay được cải tạo lại thành một nhà sách hiện đại.

Gần hơn và dễ thấy nhất là khu China Town của Singapore được chính phủ cứu sau một quá trình hiện đại hóa chóng mặt để khi nhìn lại chỉ còn khoảng 6500 căn nhà cổ. Sau đó cải tạo nó thành những khu mua sắm, dịch vụ thu hút khách du lịch (trong đó có cả Việt Nam). Sài Gòn mình còn cả nguyên một đô thị cần được cứu, vẫn còn có thể cứu. 

 

 Có bạn sẽ bảo mình nói chuyện tầm phào, lỡ mốt kết cấu công trình cũ sập rồi lại la làng. Vậy thì bạn xem lại cái nhà thờ trên đi, xây từ năm 1294 lận đó, thương xá Tax xây năm 1880.

  • Còn nếu bạn vẫn bảo mình nói chuyện suôn thì hãy ủng hộ mình, cùng lên tiếng để TP.HCM cho phép cải tạo công trình đó, mình sẽ làm được cho bạn xem.
  • Nếu có bạn nào hỏi mình từng làm dạng này chưa thì ôi thôi, nhiều lắm. Vì bây giờ đất chật người đông, lâu lâu mới đào ra khu đất xây mới trong cái trung tâm này, còn lại toàn phải đi cải tạo. Không nội thất thì mặt tiền, không vật liệu thì ánh sang, không công năng thì cũng chức năng.
  • Lại có bạn hỏi kiến trúc sư trẻ như mình lên tiếng làm gì, người ta đã nghĩ nát óc rồi, người ta mời tư vấn Tây Tàu về đây, mình thì bõ bèn gì. Đơn giản thôi, những gì mình học được từ nước trong nước ngoài đã chỉ cho mình thấy việc đập đi thương xá Tax là không đúng. Trái với những gì thế giới đang cố hướng tới, nên mình lên tiếng.
  • Còn bạn nào nói mình thì biết gì, đằng sau ấy còn cả cuộc chơi của chính trị và các thế lực đồng tiền. Tất nhiên, mình không phủ nhận, mình đã nói ở đầu là tiếng nói mình rất yếu. Nhưng không nói thì hóa ra người ta nghĩ mình câm. Đành phải lên tiếng thôi.

Kết thúc bài viết hơi dài mình tóm tắt lại vầy:

– Thủ Thiêm với diện tích 657 ha, đã được nghiên cứu quy hoạch và xúc tiến đầu tư từ một tầm nhìn chiến lược tiến trình phát triển thành phố trong thế kỷ XXI. Hãy qua đó mà xây cao ốc. Trả lại cho Sài Gòn vẻ cổ kính dù đã  bị phá ít nhiều, Cứu được gì thì cứu.

– Xóa trắng thương xá Tax với những chi tiết nội thất và kết cấu mặt đứng đã có tuổi đời 134 năm là một hành động tội ác ngang với việc hủy hoại một phần văn minh nhân loại. 

-Hãy cải tạo lại thương xá Tax phù hợp với cảnh quan xung quanh, phù hợp với nhu cầu hiện đại hóa, nâng tầm thương xá lên để phù hợp với giá trị khu đất. Hãy học theo những gì phương Tây đã, đang, và sẽ làm sau những gì mà họ đã phải trả giá cho những mất mát về văn hóa, lịch sử.

Advertisements